Budki: to nazwa jednej z północnych dzielnic Piotrkowa, jaki i ulicy o długości 900 m, biegnącej wzdłuż nasypu torów kolejowych od ulicy Wojska Polskiego do ulicy Sportowej.
Swoją nazwę zawdzięcza faktowi, iż obok torów, wzdłuż których biegnie uliczka i znajduje się dzielnica stały po utworzeniu linii kolejowej w 1846 roku budki dróżników. I to właśnie od lokalizacji owych budek piotrkowianie zaczęli tę część miasta tak nazywać.
Nazwa ulicy Budki oficjalnie została wpisana do spisu piotrkowskich ulic w 1916 roku. Nieoficjalnie jednak miano to funkcjonowało wśród piotrkowian znacznie wcześniej. Już w 1900 roku Budkami nazywano całą dzielnicę. Niekiedy Budki nazywano aleją “Do Budek” i “Na Budki”. Tą ostatnią nazwą posługiwał się nawet sam Michał Rawita-Witanowski w swym “Przewodniku po Piotrkowie Trybunalskim” z początku lat 20. minionego stulecia. “Nieopodal ul. Bykowska (obecnie Wojska Polskiego) przebiega pod tunelem drogi żelaznej Warszawsko-Wiedeńskiej (…) za torem kolejowym, na prawo, ul. Szklana prowadzi do hut Towarzystwa Akcyjnego dawnego Haeblera: Kary i Hortensji (…). Naprzeciwko tych zakładów przemysłowych, po tej stronie toru kolejowego, ciągnie się kilkukilometrowej długości aleja zwana “Na Budki” (…) skąd piękny roztacza się widok na całe miasto.”
Budki jako ulica i dzielnica zapisały się w dziejach Piotrkowa w sposób szczególny. To tutaj przez lata koncentrowało się… sportowe życie miasta. Szlaki przecierał cyklista Bronisław Dąbrowski. 15 maja 1893 roku do publicznego użytku na terenie Budek oddano rekreacyjno-sportowy obiekt – cyklodrom. Ten specjalny tor dla rowerzystów, a właściwie cyklistów, stanowił jedną z największych atrakcji gubernialnego Piotrkowa. Jego budowę sfinalizował wspomniany Bronisław Dąbrowski. Jak napisał jeden z dziennikarzy ówczesnego lokalnego “Tygodnia” (nr 23/1893), “przy alei spacerowej “Do Budek”, naprzeciw szklarni, otwarty został plac do nauki jazdy na welocypedzie oraz tor wyścigowy długości 1/4 wiorsty. (…) Dla początkowej nauki daje się welocyped miejscowy bez dodatkowej opłaty”. Opłata za całoroczny sezon wynosiła 10 rubli dla dorosłych i 5 rubli dla dzieci i młodzieży. Od roku 1896 cyklodrom był własnością Piotrkowskiego Towarzystwa Cyklistów. Przez lata rozgrywano tu popularne wyścigi połączone z biegami piechurów, m.in. “Wielki derby” o tytuł “Mistrza jazdy na ziemię piotrkowską”. Dziś po dawnym cyklodromie pozostał jedynie niewielki wał ziemny przy dzisiejszej ul. Partyzantów.
Na początku lat 20. XX wieku a Budkom, jako dzielnicy, przybyła jeszcze jedna atrakcja, mianowicie pierwsze w mieście boisko piłkarskie. W 1923 roku działaczom klubu “Concordia”, z ówczesnym prezesem Władysławem Zatorskim na czele, udało się pozyskać przychylność dyrekcji piotrkowskich hut “Kara” i “Hortensja” i na otrzymanej od zakładów fabrycznej działce przy ulicy Bocznej 17, dokładnie naprzeciwko kompleksu Huty Szkła “Kara”, rozpoczęła się budowa pełnowymiarowego boiska piłkarskiego. Boisko znajdowało się pomiędzy dzisiejszymi ulicami: Boczną, Rolniczą, Irysową, Grażyny i Sportową. Większość prac niwelacyjnych i ziemnych wykonali sami działacze, członkowie i sympatycy “Concordii”. Boisko to w okresie międzywojennym było świadkiem niejednej zaciętej rywalizacji sportowej. “Concordia” użyczała go bowiem wszystkim lokalnym klubom sportowym. Tutaj też w 1936 roku odbyła się potyczka piłkarzy “Concordii” z piłkarzami z Wiednia.
O Budkach, dokładnie niedzielnym „budkowaniu” mieszkańców miasta pisał też Lech Rawicz na stronach swej powieści współczesnej Blaski i cienie Piotrkowa, publikowanej na łamach „Głosu Trybunalskiego” – całe rodziny wędrują na Budki. Rozbijają wielkie obozowiska na stokach b. stadionu cyklistów, a gdy tam miejsca zabraknie, zaludnia się przydrożny gaik brzozowy. (…) Amatorzy dłuższych spacerów lub zwolennicy sielsko-anielskich wywczasów na łonie natury, gdzie najlepiej słychać, jak trawa rośnie, wędrują dalej, poza pierwszą, poza drugą, a nawet poza trzecią budkę, rozkładając obozowiska wzdłuż obu stron toru kolejowego między krzakami.
Tuż przed wybuchem II wojny światowej na obszarze Budek i doń przyległym z inicjatywy miejskiego radnego Antoniego Krüegera, zaczęto wznosić osiedle domów jednorodzinnych, jedno i dwu-kondygnacyjnych. Najstarsza część osiedla powstała wzdłuż ulicy Mickiewicza i przecinających ją przecznic w 1938 roku. Największy rozwój dzielnicy nastąpił jednak dopiero w latach 70. i 80. ubiegłego stulecia. W zachowanych budynkach z okresu międzywojennego występuje miejscami ciekawa ornamentyka, m.in. w postaci ozdobnych zwieńczeń w kształcie kamiennych kogutów. Na obrzeżach osiedla można jeszcze spotkać drewniane domy mieszkalne z okresu przed powstaniem osiedla Mickiewicza. Obecnie zabudowuje się ostatnie wolne miejsca lub zastępuje budynki stare.
Miejscem szczególnym na terenie dzielnicy, usytuowanym przy ul. Budki, jest pomnik poświęcony pamięci rozstrzelanych w tym miejscu 12 lutego 1944 roku przez hitlerowców 20 partyzantów i zakładników cywilnych. Pomnik ów odsłonięto 7 listopada 1965 roku, a jego fundatorami byli pracownicy pobliskich hut: “Hortensja” i “Kara”.
Tekst: Agnieszka Szóstek
Foto: Agnieszka Szóstek, zbiory własne autorki, archiwum KS „Concordia”
Materiały:
- „Concordia 1909-2009. Dzieje jednego z najstarszych klubów sportowych w Polsce” praca zbiorowa (A. Warchulińska, A. Wolski, M. Woźniak), Piotrków Trybunalski 2009
- K. Głowacki „Urbanistyka Piotrkowa Trybunalskiego”, Kielce-Piotrków Trybunalski 1984
- Tydzień 1876-1906
- Głos Trybunalski 1927-1938
- Kronika Piotrkowska 1910-1914
- Gazeta Ziemi Piotrkowskiej 1959-1978
- Tygodnik Piotrkowski 1978-1997
Polecamy