Starowarszawska – to jedna z najstarszych piotrkowskich staromiejskich ulic, biegnąca od ulicy Krakowskie Przedmieście przy kościele farnym w kierunku wschodnim do obecnej ulicy Jerozolimskiej. To także dawny Trakt Warszawski i zarazem główna ulica nieistniejącej już dziś Dzielnicy Żydowskiej. Przecina ją, na wysokości skrzyżowania z ulicą Pereca, rzeka Strawa.
Starowarszawska została wytyczona jeszcze w czasach średniowiecznych, choć jej oryginalna zabudowa, która w stanie szczątkowym dotrwała do czasów obecnych, datowana była i jest na wieki późniejsze, głównie na czasy gubernialne.
Obecną nazwę ulica Starowarszawska nosi od 1915 roku z przerwą w latach 1939-1945. Około 1560 roku funkcjonowała pod nazwą Na Ławach, w 1569 pojawia się w zapisach jako ulica Kramnice, z kolei w latach 1680-1738 nosiła miano ulicy Żydowskiej. Natomiast w okresie gubernialnym (1869-1914) była znana jako ulica Nowogrodzka (Nowogrodzkaja), choć używano też określenia Warszawskie Przedmieście. W czasie II wojny światowej Niemcy powrócili do niej, przemianowując jej nazwę na Warschauer Vorstadt. Od października 1939 do października 1942 była częścią getta żydowskiego.
W okresie międzywojennym przy ulicy Starowarszawskiej mieściły się m.in.: pod numerem 1 redakcja lokalnej gazety żydowskiej „Die Di Judisze Sztyme”, zaś u zbiegu Starowarszawskiej z Jerozolimską miała działać firma „Aroncio”, która jako pierwsza ponoć produkowała słynny piotrkowski napój z jałowca, wówczas noszący miano „Czarnej perły”. 30 sierpnia 1931 roku na ulicy tej doszło do głośnego zamachu na herszta lokalnej bandy rzezimieszków Israela Finkelsteina, zwanego powszechnie „Srulkiem”. W wyniku trzykrotnego postrzału w brzuch mężczyzna zmarł na miejscu. Sprawcą był szef konkurencyjnego gangu Adam Kaczka.
W roku 1962 niefachowo przeprowadzone remonty usytuowanych wzdłuż ulicy kamienic doprowadziły do nieodwracalnego zniszczenia XIX-wiecznego oryginalnego wystroju architektonicznego. Po zdjęciu z budynków pilastrów, fryzów, gzymsów, płaskorzeźb i innych ozdób narzutowych, ich ściany otynkowano na gładko na zawsze niszcząc dawny wystrój tej ulicy.
Koniec XX wieku nie był łaskawy dla ulicy. Mawiano, że przez zamieszkujący ją element strach tamtędy chodzić, „bo nie wiadomo z której bramy po głowie dostaniesz”, a kolejne lata przynosiły stopniowy upadek jej społeczno-gospodarczych funkcji. Wraz z nowym tysiącleciem wygląd ulicy zaczął się zmieniać. Objęto ją projektami związanymi z rewitalizacją piotrkowskiego Podzamcza, znanymi pod nazwą „Młode – Stare Miasto” oraz „Trakt Wielu Kultur”. Od 2012 trwają wyburzenia starej substancji, która z uwagi na stan techniczny nie nadawała się do remontu, a w jej miejscu wznoszone są nowe kamienice, jak i planowana jest budowa kolejnych.
Starowarszawska jest również jedną z najbardziej filmowych ulic w Piotrkowie. Posłużyła jako filmowy plener w takich produkcjach jak „Echo” (1963) Stanisława Różewicza, „Potem nastąpi cisza” (1965) Janusza Morgensterna, „Biesy” (1988) Andrzeja Wajdy, belgijski „Daens” (1993) Stijna Conixa, amerykański „Jakub kłamca” (1997) Petera Kassovitza, „Przedwiośnie” (2000) Filipa Bajona oraz „1920. Bitwa Warszawska” (2010) Jerzego Hoffmana. Można ją także zobaczyć w takich serialach, jak „Przeprowadzki” (2000) czy „Syzyfowe prace” (2001).
Przy ulicy Starowarszawskiej znajduje się m.in. Biuro Partnerstwa i Funduszy, Centrum Informacji Turystycznej oraz Centrum Wsparcia Rodziny i Dziecka.
Tekst: Agnieszka Szóstek
Foto: M. Lewandowski/Filmoteka Narodowa, zbiory własne autorki, archiwum rodziny Gnypów, Jerzy Gnyp, Agnieszka Szóstek.
Źródła:
- K. Głowacki „Urbanistyka Piotrkowa Trybunalskiego”, Kielce-Piotrków Trybunalski 1984
- A. Warchulińska „Sekrety Piotrkowa”, Łódź 2015
- M. Gąsior, J. Orżyński, M. Ratajski „Przewodnik po Piotrkowie Trybunalskim i okolicy”, Piotrków Trybunalski 1997
- Tydzień 1876-1906
- Kronika Piotrkowska 1910-1914
- Gazeta Ziemi Piotrkowskiej 1959-1978
- Tygodnik Piotrkowski 1978-1997
- T. Nowakowski „Piotrków Trybunalski i okolice”, Warszawa 1972
- kwerenda własna
Polecamy