Po Rynku Trybunalskim drugi najważniejszy plac usytuowany w ścisłym, zabytkowym centrum Starego Miasta w Piotrkowie. Do wspomnianego Rynku przylega od strony północno-wschodniej.
Plac utworzono około 1819 roku po jednym z wielkich pożarów miasta pomiędzy ulicami Żydowską, Krótką i Kościelną. W 1824 roku znacznie poszerzony poprzez usunięcie z jego środka starych domostw żydowskich. Zadrzewiony dopiero w 1887 roku, przy okazji tych prac, w odległości 25 kroków od linii kamienic znaleziono tu skarb numizmatyczny w glinianym naczyniu. Były to polskie, holenderskie, szwedzkie i barbanckie monety z lat 1621-1624, srebrny klucz, pochwę od sztyletu i pasy rycerskie. Sam skwer oddano do użytku w 1899 roku, sadzonki drzew i krzewy którymi został ozdobiony sprowadzono specjalnie z Warszawskich Ogrodów Hozera.
W okresie gubernialnym nazywany Nowym Rynkiem, Placem Nikołajewskim i Rynkiem Maślanym. W czasie okupacji hitlerowskiej wszedł w obszar utworzonego przez Niemców w październiku 1939 roku getta żydowskiego i został przemianowany na Juden Platz.
Do najbardziej zabytkowych obiektów placu Czarnieckiego należą kamienica nr 6, w której jeszcze w połowie XIX wieku mieścił się jeden z najdawniejszych piotrkowskich zajazdów, własność Groszkowskiego oraz kamienica nr 10 z rokokowo-klasycystycznym frontem, dawna własność greckich kupców, w której od lat ma swoją siedzibę piotrkowski oddział PTTK. W piwnicach tej ostatniej można odnaleźć między innymi tak zwane „portki piekarskie”, czyli rodzaj komina kształtem przypominającego nogawki spodni, w którego części dolnej zbudowane było palenisko do wypieku chleba.
Obecną nazwę plac Stefana Czarnieckiego otrzymał z inicjatywy słynnego piotrkowskiego regionalisty Michała Rawity Witanowskiego. Ten znawca historii Piotrkowa, krajoznawca i farmaceuta już w pierwszych miesiącach I wojny wyszedł do piotrkowskich władz z postulatem nadania tej części Starówki imienia wielkiego wodza, bohatera czasów potopu szwedzkiego i zarazem najsłynniejszego piotrkowskiego starosty. Z tej okazji też ukazał się specjalny dodatek w „Dzienniku Narodowym” w całości poświęcony sylwetce Stefana Czarnieckiego. Oficjalnie nową nazwę placu przyjęto na posiedzeniu Rady Miasta 26 czerwca 1917 roku.
Warto jeszcze wspomnieć, że na kamienicy przy pl. Czarnieckiego 8 zainstalowana została tablica upamiętniająca Wincentego Witosa, przedwojennego premiera Polski, który tu od 16 grudnia 1944 do połowy stycznia 1945 roku znalazł schronienie u rodziny Świerzyńskich.
W 2011 roku przebudowano istniejący na placu zieleniec i parking.
Plac Czarnieckiego jest także częścią trasy turystycznej zwanej piotrkowskim szlakiem filmowym. Na dwóch kamienicach okalających plac można odnaleźć tablice-klapsy filmowe. Pierwszą zamontowano na kamienicy pod numerem 3 i upamiętnia ona belgijski film „Daens”, do którego sceny z robotniczej dzielnicy niderlandzkiego Aalst nakręcono właśnie w podwórzu tegoż budynku w 1992 roku. Druga z tablic znajduje się na elewacji kamienicy oznaczonej numerem 10 i przypomina o tym, że to właśnie ten budynek w 1987 roku obrała sobie za główną siedzibę ekipa realizująca w Piotrkowie zdjęcia do komedii „Misja specjalna”. Dopełnieniem filmowego szlaku na placu Czarnieckiego jest informator „Filmowe łódzkie” – instalacja będąca częścią projektu Centrum Inicjatyw na Rzecz Rozwoju REGIO z Łodzi, którego celem jest promocja regionu poprzez filmy, do których za plenery posłużyły miasta i miejsca w województwie łódzkim.
Tekst: Agnieszka Szóstek
Foto: Agnieszka Szóstek, Jerzy Gnyp, zbiory prywatne autorki
Materiały:
- Tydzień 1878-1906
- „Dzieje Piotrkowa Trybunalskiego” pod red. Bohdana Baranowskiego, Łódź 1989
- Kazimierz Głowacki „Urbanistyka Piotrkowa Trybunalskiego”, Piotrków Trybunalski – Kielce 1984
- Tadeusz Nowakowski „Piotrków Trybunalski i okolice”, Warszawa 1972
- „Zabytki sztuki w Polsce. Inwentarz topograficzny IV. Powiat Piotrkowski Województwo Łódzkie”, Warszawa 1950
- Agnieszka Warchulińska „Sekrety Piotrkowa”, Łódź 2015
- Gazeta Ziemi Piotrkowskiej 1958-1978
- Tygodnik Piotrkowski 1978-1990
Polecamy