Ulice Piotrkowa: Plac Niepodległości

Obszar położony w ścisłym śródmieściu Piotrkowa, na południowych obrzeżach Starówki, rozpostarty pomiędzy al. 3 Maja, Al. Kopernika i ulicą Krakowskie Przedmieście, od strony północnej graniczący ze staromiejską zabudową i murami miejskimi.

Nazwę plac Niepodległości nosi od 1928 roku, z przerwą na okres II wojny światowej i hitlerowskiej okupacji – wówczas nazywał się Lindenplatz. W przeszłości nosił miano placu Wolności (1915-1928), Rynku Targowego (1911-1928), Luterańskiej (1888), Targowoja Płoszczad (1892-1914), Nadrowy (1900) oraz Łąki Księżej.

Obecnie znany nam plac Niepodległości powstał na terenie dawnych, gubernialnych hal targowych i placu zwanego Torgowoja Płoszczad oraz międzywojennej Agricoli.

Wspomniane hale targowe przy Torgowoja Płoszczad w miejscu dzisiejszego zieleńca, jako drewniane kramy istniały w latach 1892-1927, początkowo jako miejskie jatki rzeźnicze. Oficjalnie obiekt do użytku oddano 15 stycznia 1892 roku. Co ciekawe tą część miasta pod cele handlowe przeznaczono już znacznie wcześniej nim stanęły tam drewniane stoiska. Po raz pierwszy plac nad Strawą, naprzeciw Obrytki, na miejskie jatki wytypowano w 1845 roku. W roku 1897 pojawił się nawet pomysł by drewniane hale przebudować w kompleks sześćdziesięciu murowanych sklepów. Ostatecznie zamiaru tego nie zrealizowano, niemniej kilka kramów doczekało się bardziej zabudowanych drewnianych stoisk. Nie udało się również zrealizować innej sugestii władz miasta, a mianowicie obsadzenia placu drzewami w celu uchronienia handlujących i kupujących przed śnieżnymi zaspami. Drzewa na tym terenie owszem pojawiły się, miało to jednak miejsce już likwidacji targowiska. Drewniane Hale Targowe w centrum Piotrkowa przetrwały do 1927 roku. Ich funkcje przejęła wybudowana wówczas przez Amerykanów w ramach pożyczki ulenowskiej Hala Targowa na Tomiczczyźnie, która służy piotrkowianom do dnia dzisiejszego.

We wspomnianym 1927 roku po wyprowadzeniu z placu Niepodległości handlujących i likwidacji stojących tam jeszcze od czasów gubernialnych drewnianych hal targowych rozpoczęto na tym terenie, po jego uprzednim splantowaniu (wyrównaniu), prace ogrodnicze. Ich efektem był parkowy wodewili zwany Agricola. Zaplanowano go jako zaczątek piotrkowskich plantów. Jego twórcą był warszawski ogrodnik-specjalista Leon Danielewicz. Według zamysłu Danielewicza na terenie tym wytyczono uliczki i miejsca do odpoczynku, a całość ogrodu spacerowego otoczono niską, żelazną barierką. Agricola do wybuchu II wojny światowej stanowiła największą ozdobę tej części śródmieścia. Podlegała ogrodnikowi miejskiemu, opłacanemu przez Zarząd Miasta Piotrkowa. Fundusze na budowę piotrkowskich plantów pochodziły ze słynnej pożyczki ulenowskiej. Niestety światowy kryzys i II wojna światowa przerwały na zawsze realizację tego projektu. Pozostałość dawnego ogrodu spacerowego stanowi dziś skwer przy pl. Niepodległości, który kończy się przy fragmencie murów miejskich z kamiennymi schodkami. Obecnie na jego terenie znajduję się pomnik z piaskowca wzniesiony przez ZBOWiD w latach 60. z inskrypcją „Bohaterom walk za Polskę i Lud 1939-1945” oraz monument upamiętniający Zesłańców Sybiru.

W 1957 roku na terenie skweru zbudowano pierwszy piotrkowski publiczny szalet. Z kolei wielbiciele polskiego kina mogą odnaleźć skwer ten między innymi w kadrach pierwszego odcinka serialu „Jan Serce” Radosława Piwowarskiego z niezapomnianą kreacją Kazimierza Kaczora czy w wojennej komedii „Misja specjalna” Janusza Rzeszewskiego z udziałem Krzysztofa Kowalewskiego i Doroty Kamińskiej.

Z placem Niepodległości związana jest anegdota, która dotyczy obrazu autorstwa znanego piotrkowskiego artysty malarza Jerzego Korczak Ziołkowskiego (1939-2021). Otóż w latach 80. uchwycił on na płótnie plac Niepodległości skąpany w poświacie księżyca i rozwieszone na sznurach pranie pomiędzy rosnącymi tam drzewami (zwyczaj praktykowany do dziś przez niektórych mieszkańców stojących tu kamienic). I nie byłoby w tym nic nadzwyczajnego, gdyby nie fakt, że podczas wernisażu i prezentacji tegoż dzieła w piotrkowskiej galerii BWA (dziś ODA przy ulicy Sieradzkiej) artysta zagadnięty przez ówczesnego wojewodę piotrkowskiego jaki jest tytuł obrazu odpowiedział: „Piotrkowskie gacie”. – Jak pan śmie panie Ziołkowski?! – miał zakrzyknąć prominent. Na co autor odparł: – No dobrze, niech więc będą „Księżycowe gacie”. I tak do dziś w katalogach poświęconych malarstwu Jerzego Korczak Ziołkowskiego figurują „Księżycowe gacie”.

Tekst: Agnieszka Szóstek

Foto: zbiory własne autorki, Archiwum Państwowe w Piotrkowie Trybunalskim, archiwum rodziny Gnypów, archiwum piotrkowski24.pl.

Źródła:

1. K. Głowacki „Urbanistyka Piotrkowa Trybunalskiego”, Kielce-Piotrków Trybunalski 1984
2. Michał Rawita Witanowski „Przewodnik po Piotrkowie Trybunalkim (z planem miasta)”, Piotrków 1923
3. M. Gąsior, J. Orżyński, M. Ratajski „Przewodnik po Piotrkowie Trybunalskim i okolicy”, Piotrków Trybunalski 1997
4. T. Nowakowski „Piotrków Trybunalski i okolice”, Warszawa 1972
5. Tydzień 1876-1906
6. Kronika Piotrkowska 1910-1914
7. kwerenda własna

reklama