Dokładnie za miesiąc minie dziewiętnaście lat odkąd bogini Temida powróciła w dosłownym znaczeniu na szczyt eklektycznego gmachu piotrkowskiego sądu. Odtąd ten najbardziej okazały budynek w mieście zwraca uwagę już nie tylko pilastrowaną elewacją z ryzalitem zwieńczonym tympanonem i balustradą, pod którą widnieją labrysy (obusieczne topory), symbole sędziowskie z czasów Starożytnego Rzymu, ale także okazałą rzeźbą Triady Temidy. Jej powrót był rekonstrukcją oryginalnego wyglądu budynku z początku XX wieku. Dziś przypominamy operację osadzenia 3,5 metrowego posągu bogini na dachu Pałacu Sprawiedliwości w Piotrkowie.
Przez blisko sto lat fronton piotrkowskiego gmachu sądowego przy ulicy Słowackiego 5 był zdekompletowany, niepełny, bowiem pozbawiony posągu Triady Temidy, jaki go zdobił tuż po wybudowaniu. Posąg, jak i cały obiekt zaprojektował w stylu eklektycznym Feliks Nowicki (1840-1920). Pierwotna Temida, którą możemy podziwiać na zaledwie kilku ocalałych fotografiach z początku XX wieku, niestety nie przetrwała na swym miejscu nawet dekady. Rzeźba została zdemontowana jeszcze w czasie I wojny światowej, bowiem niejaki Tyller, główny wykonawca budowlany sądowego gmachu, odlał posąg bogini sprawiedliwości z tak kruchego materiału, że wkrótce po oddaniu obiektu do użytku poszczególne jej fragmenty z dużym impetem „lądowały” na głowach sądowych petentów. Okazją do powrotu Triady na jej pierwotne miejsce i rekonstrukcją oryginalnego wyglądu gmachu był częściowy remont jego dachu i elewacji. Pierwsze zmiany w ogóle w wyglądzie najpiękniejszego i najbardziej okazałego budynku w mieście Piotrkowianie mogli zauważyć już pod koniec 2006 roku.
Remont w trzech aktach
W grudniu wspomnianego roku fasada piotrkowskiego Pałacu Sprawiedliwości zaczęła się zmieniać. Na słupkach attyki ryzalitu, jak i na balkonie nad głównym wejściem pojawiły się duże ozdobne wazy z girlandami. Jak wyjaśniała ówczesna rzecznik piotrkowskiego sądu sędzia Iwona Szybka była to zapowiedź finału trwających już od kilku miesięcy prac remontowo-rekonstrukcyjnych, których zwieńczeniem miał być wspomniany powrót rzeźby Triady Temidy, a dokładnie jej repliki, na szczyt głównego korpusu budynku. „Ubiegłoroczna, wyjątkowo ciężka zima dała nam się mocno we znaki. Uszkodzenie dachu spowodowało zalanie sądowych pomieszczeń wodą, dlatego też potrzebny był remont. Z pewnością setna rocznica powstania budynku, jaką będziemy niebawem obchodzić, nie jest głównym powodem, jak mogą sądzić co niektórzy, prac remontowych. Zresztą elewacja budynku była już na tyle zabrudzona, że także wymagała odświeżenia.” – mówiła sędzia Szybka. Wykonawcą dokumentacji projektowo-kosztorysowej prac była piotrkowska Pracownia Projektowa „Architekt”. Remont podzielono na trzy etapy. Pierwszy objął prace przy budynku przy ulicy Toruńskiej, patio oraz elewację podwórzową. Drugi – realizowany od czerwca do listopada 2006 związany był z naprawą uszkodzonego dachu oraz odnowieniem elewacji frontowej przy ulicy Słowackiego. Trzeci, ostatni etap remontu rozpoczął się w grudniu 2006 i jego celem był montaż ww. ozdobionych girlandami waz oraz powrót na szczyt gmachu w I kwartale 2007 roku rzeźby Temidy.
3 tony i 3,5 metra wysokości
Tak, jak Teatr Wielki w Warszawie odzyskał w pierwszej dekadzie lat dwutysięcznych swoją kwadrygę Apollina, tak i Pałac Sprawiedliwości w Piotrkowie postarał się o udany powrót swojej szczytowej rzeźby. Oczywiście wróciła replika nawiązująca konturami do oryginału, jednak wykonana w zupełnie innym stylu. Słaba jakość zdjęć z początku XX wieku nie pozwoliła na dokładne odwzorowanie wyglądu posągu Temidy w skali 1:1. Twórcą zrekonstruowanej rzeźby, podobnie jak i ozdobnych waz, był artysta rzeźbiarz Gustaw Hadyna. Ważący 3 tony posąg, wysoki na 3,5 m. i szeroki na 6 m., przedstawia siedzącą na tronie boginię sprawiedliwości, po bokach której zasiedli rycerz i kobieta z wagą. Hadyna wykonał go z ceramiki wypalanej w temperaturze 1400 stopni Celsjusza. Do Piotrkowa rzeźba trafiła podzielona na elementy.
22 kwietnia 2007
Ich montaż rozpoczął się kilka minut po godzinie 8.00 w sobotę 22 kwietnia 2007 roku. Z uwagi na warunki atmosferyczne nie udało się wykonać montażu w I kwartale, jak pierwotnie zakładano. Przez kilka godzin, za pomocą dźwigu, kolejne fragmenty rzeźby, jeden po drugim, były transportowane na dach gmachu sądowego, gdzie je mocowano w specjalnie dla nich przeznaczonym miejscu. Prace nadzorował osobiście sam autor posągu. Ostatni fragment Triady Temidy – głowa rycerza – „powędrował” do góry po godzinie 15.00. Posąg w pełnej już okazałości można było podziwiać na szczycie sądowego gmachu po blisko ośmiu godzinach prac. Pod względem logistyczno-technicznym transport na dach fragmentów rzeźby i ich montaż były operacją dość trudną. Zwłaszcza dla operatora dźwigu. Nie tylko musiał on uważać by nie „wypuścić” podczepionych elementów posągu, ale także by nie uszkodzić elewacji zabytkowego gmachu sądu. Także odbiór fragmentów rzeźby na dachu przez montujących, z uwagi na wagę ceramicznych kawałków był sporym wysiłkiem. Na szczęście tego dnia panowała bezwietrzna i słoneczna pogoda, co bez wątpienia ułatwiło całą akcję i zapewniło przechodniom interesujące widowisko.
Wszystkie prace remontowe związane z naprawą dachu i rekonstrukcją wyglądu budynku sądowego zostały sfinansowane z budżetu ówczesnego Ministerstwa Sprawiedliwości. Przy tej okazji warto też dodać, że poprzedni remont elewacji gmachu sądu miał miejsce w latach 1993-1996 i za tę modernizację w 2000 roku piotrkowski sąd otrzymał nominację do nagrody Generalnego Konserwatora Zabytków „Zadbany zabytek”.
Gustaw Hadyna
Kim był twórca repliki posągu piotrkowskiej Temidy? Gustaw Hadyna urodził się 4 maja 1946 roku. Zmarł w 2021. Ukończył Państwowe Liceum Sztuk Plastycznych w Lublinie (1966); Studium Nauczycielskie w Radomiu (1968); studia na Wydziale Rzeźby Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie w pracowni prof. Stanisława Słoniny i prof. Bohdana Chmielewskiego. Otrzymał dyplom z wyróżnieniem w 1977 roku. Miał na swoim koncie ponad 30 wystaw indywidulnych w całym kraju, kilkakrotnie był nagradzany i wyróżniany w ogólnopolskich konkursach rzeźbiarskich, jego realizacje – ponad 20 pomników i rzeźb – można spotkać na terenie całej Polski. Do szczególnie cenionych należy cykl rzeźbionych portretów wybitnych Polaków: Tadeusza Kościuszki, Romualda Traugutta, Józefa Piłsudskiego, Wincentego Witosa, Juliusza Słowackiego, Jana Kochanowskiego, Jarosława Iwaszkiewicza, Karola Lipińskiego, Mikołaja Reja, Władysława Hasiora, Władysława Orkana, Wincentego Burka. Rzeźby Gustawa Hadyny zdobią dziedziniec X Pawilonu Cytadeli Warszawskiej. W latach 2003-2006 Hadyna był dyrektorem BWA w Ostrowcu Świętokrzyskim. Rzeźbiarz był również odznaczony srebrnym Medalem Zasłużony Kulturze – Gloria Artis .
Tekst: Agnieszka Szóstek
Foto: Archiwum Państwowe w Piotrkowie Trybunalskim, Agnieszka Szóstek, zbiory prywatne autorki.
Polecamy