Początki przemysłu paliwowego w Piotrkowie

Gdzie w Piotrkowie była pierwsza stacja benzynowa? Jak wyglądała i kto był jej właścicielem? Kiedy powstały kolejne? I wreszcie – jaką benzynę tankowali pierwsi piotrkowscy automobiliści? W niniejszym artykule postaramy się przybliżyć początki rozwoju przemysłu paliwowego nad Strawą.

101 lat temu w samym centrum Piotrkowa uruchomiono pierwszy dystrybutor benzynowy. Przyczyniło się do tego kilka czynników. Po pierwsze zamożna piotrkowska palestra lekarska i adwokacka zaczęła kupować pierwsze automobile, po drugie usytuowanie Piotrkowa na drodze „na Warszawę” i po trzecie – postęp techniczny, który nie omijał Piotrkowa.

Paliwo od Nobla…

Nobel kojarzy się głównie większości z nas z nagrodą przyznawaną przez Szwedzką Akademię Nauk za wybitne dokonania w różnych dziedzinach nauki i życia społecznego. W Piotrkowie sto lat temu to nazwisko ściśle związane było z… paliwem. A dokładnie z pierwszą stacją benzynową, jaka powstała w mieście. Określenie stacja benzynowa jest nieco na wyrost, bo tak naprawdę był to jeden uliczny dystrybutor benzyny. Zanim jednak nieco szerzej go opiszemy warto podkreślić, że do Piotrkowa przemysł paliwowy zawitał stosunkowo późno, bo dopiero w 1925 roku. Cały świat już wówczas znał samochody produkowane na liniach produkcyjnych Forda, a co zamożniejsi obywatele przemierzali drogi w swych lśniących automobilach, osiągających zawrotną prędkość 20 km/h. Natomiast w dawnym trybunalskim grodzie, co prawda co niektórzy znali już czar czterech kółek, to jednak samochody jako takie, podobnie jak stacje benzynowe były jeszcze czymś zupełnie nowym. Niemniej pod tym względem nadszedł czas i na Piotrków. Czynników, które miały wpływ na powstanie zalążków stacji, jakie dziś znamy, było co najmniej kilka. Pierwszym był fakt, że zamożna piotrkowska palestra lekarska i adwokacka zaczęła kupować automobile, drugim usytuowanie Piotrkowa na drodze „na Warszawę” i trzecim postęp techniczny, który nie omijał Piotrkowa. Przemysł paliwowy upomniał się w końcu o Piotrków. Pionierem w tej dziedzinie była firma Standard-Nobel w Polsce S.A. (znana wcześniej m.in. jako szwedzka spółka akcyjna Towarzystwo Przemysłu Naftowego Braci Nobel w Polsce). W sierpniu 1925 roku ówczesne władze miasta z prezydentem Kazimierzem Szmidtem na czele zatwierdziły „plan montażu ulicznej stacji benzynowej.”. W przechowywanym w piotrkowskim Archiwum Państwowym projekcie można przeczytać, iż to, co nazywano wówczas stacją paliwową było tak naprawdę pojedynczym „dystrybutorem, zwanym pompą benzynową”, który miał być usytuowany przy skwerze miejskim, obok restauracji „Europa”, naprzeciwko dawnego klasztoru Panien Dominikanek. Słowo „miał” nie jest w powyższym zdaniu bez znaczenia, bowiem ostatecznie plany zmieniono i pierwszą piotrkowską pompę paliwową po kilku miesiącach przeniesiono na pusty plac przy ul. Toruńskiej (dziś w tym miejscu pod numer 2A stoi okazały budynek z lokalami usługowymi). Dlaczego akurat tam? Odpowiedź jest prosta. Po pierwsze było to zarówno ścisłe centrum miasta, jak i posiadało odpowiednią ilością przestrzeni na zaparowanie nawet kilku automobili bez tarasowania ulicy, a po drugie „Europa”, czyli najstarsza i najbardziej renomowana piotrkowska restauracja z pierwszorzędną obsługą i znakomitą kuchnią znana była nie tylko w najbliższej okolicy, ale i na terenie kraju. Kto więc jechał na Warszawę mógł się posilić i zatankować automobil.

Druga stacja paliwowa, a właściwie drugą pompę benzynową zamontowano w Piotrkowie cztery lata później. Uczyniono to „niedaleko wieży ciśnień, na rogu Słowackiego- Żelaznej, vis-à-vis (…) domów murowanych.”. W sierpniu 1929 roku ówczesny Budowniczy Miejski „na warunkach, że prawa osób trzecich nie będą naruszone, że będą zachowane przepisy o przechowywaniu materiałów łatwopalnych” zatwierdził decyzję o uruchomieniu tego dystrybutora. Jego właścicielem znów okazała się być firma Standard Nobel.

…i od egipskiego Sfinksa?

A jak wyglądały dystrybutory paliwa, gdy korzystali z nich nasi pierwsi piotrkowscy automobiliści? Oj, zupełnie inaczej niż te znane nam dziś. Na zachowanych archiwalnych materiałach możemy zobaczyć coś, co swym wyglądem przypomina raczej elegancko rzeźbioną studnię miejską, na korpusie której, w miejscu gdzie zazwyczaj osadzona była rura, którą płynęła woda znajdowała się ręczna korba, zegar tarczowy i przewód do napełniania baku samochodu. Zegar opatrzono napisem „Vacuum Oil Company”, zaś na korpusie dystrybutora można było przeczytać „Benzyna- Sphinx”. Przyznać trzeba, że dość oryginalna nazwa dla paliwa.

Od 1760 do 5 tys. litrów

Zbiornik, podobnie jak na współczesnych stacjach, umieszczony był wraz z instalacją zawierającą m.in. rurę ssącą, wentylacyjną, wlewową oraz pomiarową pod ziemią. Pojemność zbiornika wynosiła 1760 litrów. O wiele lepiej pod względem wydajności funkcjonował dystrybutor przy wieży ciśnień. Jej zbiornik był bowiem w stanie pomieścić aż 5 tys. litrów. No cóż, jeśli chodzi o zasobność to pierwsze piotrkowskie stacje nie robią wrażenia. Dziś, pojemność zbiorników waha się od 25 do 50 tys. litrów, co mnożąc przez 4-5 dystrybutorów (standardowe wyposażenie stacji) daje 25 razy większą wydajność niż możliwości piotrkowskich pionierskich stacji. Trudno jednak porównywać czasy, gdy rodził się rodzimy transport drogowy z czasami obecnymi, kiedy tylko piotrkowskie drogi dziennie przemierzają tysiące aut. Niemniej kilka ciekawostek z dziejów miasta warto znać.

Tekst: Agnieszka Szóstek

Foto: Zbiory prywatne autorki

Materiały:

1. Sprawozdanie Samorządu Miejskiego Miasta Piotrkowa za lata 1925-1933. Piotrków 1933
2. Samorząd Piotrkowa Trybunalskiego w latach 1935-1939 (Krótki zarys działalności), Piotrków 1939
3. A. Warchulińśka „Piotrków między wojnami. Opowieść o życiu miasta 1918-1939”, Łódź 2012
4. K. Głowacki „Urbanistyka Piotrkowa Trybunalskiego”, Kielce – Piotrków 1984

reklama